چالش ۱۰.۵ ساعته اختلاف زمانی و پروژه جذاب جتلگ!
به نقل از کیک زون، این امر حتی پیش از اولین بازی، میتواند بر عملکرد ورزشکاران تأثیر بگذارد. تیم ملی ایران که پیش از حضور در کمپ تیخوانا در ترکیه اردو برگزار کرده بود، با سفری طولانی و عبور از حدود ۱۰ ساعت اختلاف زمانی، وارد شرایطی میشود که از منظر فیزیولوژی ورزشی، نیازمند مدیریت دقیق خواب، تغذیه و ریکاوری است.
بدن انسان مبتنی بر یک ریتم شبانهروزی ۲۴ ساعه عمل میکند. ترشح هورمونها، حس گرسنگی، کیفیت خواب، دمای بدن، هوشیاری و حتی عملکرد عضلات، همه و همه تحت تأثیر این ساعت درونی قرار دارند. هنگامی که یک ورزشکار در مدت کوتاهی از چندین منطقه زمانی عبور میکند، ساعت بیولوژیک بدن فرصت کافی برای تطبیق با زمان جدید را پیدا نکرده و پدیدهای به نام «جتلگ» رخ میدهد. پدیدهای که فراتر از احساس خوابآلودگی ساده است و میتواند با اختلال در خواب، کاهش تمرکز، افت عملکرد ذهنی، مشکلات گوارشی، کاهش اشتها و خستگی عمومی همراه باشد.
در شرایطی که تیم ملی از ترکیه به تیخوانا سفر کرده، اختلاف زمانی ۱۰ و نیم ساعته میان دو منطقه میتواند چالشی مهم برای بازیکنان ایجاد کند. به طور کلی در سفرهای غربسو که بدن فرصت بیشتری برای طولانیتر شدن شب دارد، تطابق با هر منطقه زمانی به حدود یک روز زمان نیاز دارد. به عبارت دیگر سازگاری کامل با اختلاف زمانی ۱۰ ساعته ممکن است نزدیک به یک هفته یا حتی بیشتر زمان ببرد. به همین دلیل بسیاری از تیمهای حرفهای جهان تلاش میکنند چند روز زودتر در محل مسابقات حضور یابند تا بازیکنان فرصت کافی برای سازگاری با شرایط جدید را داشته باشند.
اما اگر زمان کافی در دسترس نباشد، کادرهای پزشکی و پشتیبانی تیمها از راهکارهای متنوعی برای تسریع فرآیند تطبیق استفاده میکنند. تنظیم تدریجی ساعت خواب پیش از سفر، قرار گرفتن در معرض نور طبیعی در ساعات مناسب، مصرف کافی آب و الکترولیتها، تنظیم زمان وعدههای غذایی بر اساس ساعت مقصد، پرهیز از مصرف بیش از حد کافئین و استفاده از چرتهای کوتاه کنترلشده از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به کاهش عوارض جتلگ کمک کنند.
در سالهای اخیر استفاده هدفمند از ملاتونین نیز به یکی از ابزارهای مورد توجه تیمهای حرفهای تبدیل شده است. ملاتونین هورمونی است که به طور طبیعی در بدن ترشح میشود و نقش مهمی در تنظیم چرخه خواب و بیداری دارد. مصرف آن در زمان مناسب و تحت نظر پزشک میتواند به تسریع سازگاری ساعت بیولوژیک کمک کند؛ هرچند زمان مصرف آن اهمیت بیشتری از مقدار مصرف دارد و استفاده خودسرانه از آن توصیه نمیشود.
در کنار خواب، تغذیه نیز نقش تعیینکنندهای در مقابله با «جتلگ» دارد. حفظ هیدراتاسیون مناسب، مصرف منابع کربوهیدراتی برای تأمین انرژی، دریافت پروتئین کافی برای تسریع ریکاوری و اجتناب از غذاهای سنگین و پرچرب، میتواند روند سازگاری بدن را تسهیل کند. همچنین مدیریت استرس روانی و فراهم کردن محیطی آرام برای بازیکنان، از طریق حضور روانشناس ورزشی و ایجاد فضای مناسب در اردو، نقش مهمی در حفظ کیفیت خواب و آمادگی ذهنی دارد.
در سطح جام جهانی، جایی که فاصله میان پیروزی و شکست گاهی در چند ثانیه یا یک تصمیم خلاصه میشود، جزئیاتی مانند کیفیت خواب، زمانبندی وعدههای غذایی، مدیریت نور محیط و سازگاری سریع با اختلاف ساعت، میتوانند همان عوامل پنهانی باشند که تفاوت میان یک عملکرد معمولی و یک نمایش درخشان را رقم میزنند. شاید به همین دلیل است که در فوتبال حرفهای امروز نبرد برای موفقیت، ساعتها پیش از سوت آغاز مسابقه آغاز میشود. مصطفی نوروزی متخصص تغذیه ورزشی
