گلهای به خودی: غیرمنتظرهترین فاجعه برای تیمهای عرب در جام جهانی ۲۰۲۶
هواداران پرشور فوتبال در سراسر جهان عرب با امیدواری فراوان به عملکرد درخشان تیمهای ملی خود در جام جهانی ۲۰۲۶ مینگریستند، اما این بار نام این کشورها به سبب ثبت آمارهای ناامیدکننده، بهویژه گلهای اشتباه به دروازه خودی، به شکل کاملاً غیرمنتظرهای در کانون توجه قرار گرفته است.
در دو هفته نخست از آغاز این رقابتها، چهار بازیکن از تیمهای ملی کشورهای عربی به اشتباه و ناخواسته، توپ را از خط دروازه خودی عبور دادهاند. این آمار به وضوح نشان میدهد که در این دوره از جام جهانی، سهم کشورهای عربی در ثبت گلهای به خودی به شکلی نامتناسب بالا بوده و بار اصلی این اتفاقات ناگوار را بر دوش میکشند.
نام بازیکنانی که در این پدیده خاص از جام بیست و سوم ثبت شده است، شامل حسان تمبکتی از تیم ملی عربستان سعودی، محمد هانی بازیکن مصر، ایمن حسین از عراق و یزن العرب که برای تیم ملی اردن به میدان میرود، میباشد. این چهار ورزشکار تا این لحظه در فهرست گلزنان به دروازه خودی در این مسابقات جای گرفتهاند.
البته این رخداد ناخوشایند تنها به تیمهای فوتبال آسیا و آفریقا محدود نشده است. با پایان یافتن هفته دوم از مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶، شمار کلی گلهای به خودی که در این تورنمنت به ثمر رسیده، به عدد قابل توجه ۸ رسیده است.
نکتهای که توجه بسیاری را به خود جلب میکند، این است که نیمی از این هشت گل، یعنی چهار گل، توسط بازیکنان تیمهای عربی به ثمر رسیده است. این آمار در حالی به دست آمده که تیمهای شرکتکننده از کشورهای عربی، بخش نسبتاً کوچکی از مجموع تیمهای حاضر در این رویداد عظیم جهانی را تشکیل میدهند؛ همین نسبت، این آمار را بسیار عجیب و در خور تأمل میسازد.
برای آنکه بتوانیم اهمیت واقعی آمارهایی که اکنون مشاهده میکنیم به درستی درک کنیم، لازم است که نگاهی به تاریخچه طولانی جام جهانی بیندازیم و این ارقام را با دورههای قبلی این رقابتها مقایسه نماییم.
تا پیش از آغاز مسابقات جام جهانی ۲۰۲۶، یعنی از سال ۱۹۳۰ که نخستین دوره این جام جهانی برگزار شد تا پایان جام جهانی ۲۰۲۲ که در قطر به پایان رسید، در مجموع تنها ۵۴ گل به خودی در کل تاریخ این مسابقات ثبت شده بود. با احتساب ۸ گل به خودی که تاکنون در دوره فعلی به ثبت رسیده است، این عدد به ۶۱ مورد افزایش یافته است.
چنانچه روند فعلی ثبت گلهای به خودی در این دوره از رقابتها با همین سرعت ادامه یابد، این گمانهزنی قوت میگیرد که جام جهانی ۲۰۲۶ این پتانسیل را دارد که رکورددار بیشترین گل به خودی در تاریخ این مسابقات شود و از رکورد قبلی که در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه با ۱۲ گل به خودی به ثبت رسیده بود، عبور کند.
در این میان، این پرسش اساسی مطرح میشود که چه دلایلی باعث شده است تا شاهد افزایش چشمگیر تعداد گلهای به خودی در فوتبال امروز، به ویژه در سطح مسابقات معتبر و بینالمللی مانند جام جهانی باشیم؟
کارشناسان و تحلیلگران فوتبال بر این باورند که نمیتوان ریشه این پدیده را تنها به بدشانسی یا خطاهای فردی بازیکنان تقلیل داد. در فوتبال مدرن، با تکیه بر استراتژیهای پرفشار مانند پرس از جلو، سرعت خیرهکننده در انتقال توپ و ارسالهای مکرر و پرتعداد به محوطه جریمه، مدافعان در موقعیتهایی قرار میگیرند که مجبورند در کسری از ثانیه تصمیمات حیاتی اتخاذ کنند.
در بسیاری از این لحظات بسیار حساس، انگیزه اصلی بازیکن از انجام یک حرکت، صرفاً دور کردن توپ از یک منطقه خطرناک در محوطه جریمه است، اما گاهی اوقات با تغییر مسیر ناخواسته توپ یا بر اثر برخوردهای اتفاقی، نتیجهای کاملاً عکس هدف اولیه حاصل شده و توپ به اشتباه به درون دروازه خودی راه پیدا میکند.
تحلیل دقیق گلهای به خودی که تاکنون در جام جهانی ۲۰۲۶ به ثمر رسیده است، به خوبی این دیدگاه را تأیید میکند. بخش عمدهای از این گلها در جریان تلاش برای دفع سانترهای ارسالی حریف یا در شرایطی به وقوع پیوسته که خط دفاعی تیم تحت فشار شدید حملات تیم مقابل بوده و مدافعان فرصت و زمان کافی برای ارزیابی دقیق موقعیت و اتخاذ یک تصمیم مناسب و صحیح را نداشتهاند.
علاوه بر جنبههای فنی و تاکتیکی، نباید از پیامدهای روانی بسیار مخرب و ویرانگر گل به خودی نیز غافل شد. این نوع اشتباهات معمولاً از جمله تلخترین و دشوارترین تجربیات در دوران حرفهای یک بازیکن فوتبال به شمار میروند، زیرا بازیکنی که با نیت کمک به تیمش وارد عمل شده، ناگهان خود را در جایگاه مقصر اصلی دریافت گل میبیند و متحمل فشارهای روانی طاقتفرسا از سوی رسانهها و هواداران میشود.
تجربیات گذشته در رویدادهای بزرگ فوتبالی نشان داده است که تیمهایی که کادر فنی آنها به سرعت و با قاطعیت کامل از بازیکن خاطی حمایت کردهاند، موفق شدهاند تا حدودی این بحران روحی را مدیریت کنند. با این حال، در برخی موارد، همین اشتباهات ناخواسته زمینهساز فروپاشی روحی و روانی یک تیم در طول مسابقات شده و به عملکرد آنها لطمه جدی وارد کرده است.
ورود و بهکارگیری فناوری کمک داور ویدئویی (VAR) نیز نقش مهمی در ثبت دقیقتر گلهای به خودی و شناسایی این موارد ایفا کرده است. در حال حاضر، کمیتههای داوری با دقت و سختگیری بیشتری این اتفاقات را به عنوان گل به خودی ثبت میکنند، در حالی که در گذشته، در بسیاری از مواقع، داوران متوجه این موضوع نمیشدند و گل به نام مهاجمی که ضربه اولیه را به توپ زده بود، ثبت میشد. اما امروزه، امکان ندارد بازیکنی به اشتباه دروازه خودی را باز کند و این اتفاق از دید ناظران و داوران پنهان بماند.
در کنار این آمار نگرانکننده اخیر، تاریخچه جام جهانی شاهد ثبت رکوردهای جالب دیگری نیز در زمینه گلهای به خودی در ادوار مختلف این رقابتها بوده است که در ادامه به آنها اشاره میشود:
تا به امروز، هیچ بازیکنی در ادوار گوناگون جام جهانی موفق نشده است بیش از یک بار مرتکب گل به خودی شود. این موضوع به خوبی نشاندهنده نادر بودن تکرار چنین اتفاقی برای یک نفر در بالاترین سطح فوتبال است.
در یک مقایسه آماری بین تیمهای ملی، تیم مکزیک با ۴ گل به خودی، بیشترین تعداد گل به ثمر رسیده به دروازه خودی را در کل تاریخ این رقابتها در کارنامه خود دارد. در نقطه مقابل، تیم ملی فرانسه بیشترین بهره را از این اشتباهات حریفان برده است، به طوری که تاکنون ۶ بار حریفان این تیم به اشتباه دروازه خودشان را در مقابل خروسها گشودهاند.
اما در میان تمام گلهای به خودی که در طول تاریخ جام جهانی به ثمر رسیده است، هیچ رویدادی به تلخی و تراژدی سرنوشت آندرس اسکوبار، مدافع تیم ملی کلمبیا، ثبت نشده است. اسکوبار در جام جهانی ۱۹۹۴ که در ایالات متحده آمریکا برگزار شد، در جریان دیدار مقابل تیم میزبان، به اشتباه توپ را وارد دروازه خودی کرد. این گل یکی از عوامل مهم در حذف زودهنگام تیم کلمبیا از این دوره از مسابقات به شمار میرفت. متأسفانه، تنها چند روز پس از بازگشت به کشورش، اسکوبار در شهر مدلین با شلیک گلوله جان خود را از دست داد؛ این جنایت هولناک، جامعه فوتبال جهان را در شوک عمیقی فرو برد.
اگرچه تحقیقات بعدی نشان داد که این قتل با فضای خشونتبار و فعالیت باندهای تبهکار در کلمبیا ارتباط داشته است، اما نام آندرس اسکوبار به دلیل وقوع تلخترین گل به خودی تاریخ جام جهانی، برای همیشه در اذهان باقی ماند و با این رویداد ناگوار گره خورده است.
