انقلابی در فوتبال با ۱۲ میلیارد یورو در جام جهانی ۲۰۲۶
روزگاری که جام جهانی تنها به عنوان بزرگترین رویداد فوتبالی جهان شناخته میشد، حالا گذشته است. اگرچه این جایگاه همچنان پابرجاست، اما اکنون به یکی از قویترین موتورهای اقتصادی در دنیای ورزشی جهان بدل شده است. جام جهانی ۲۰۲۶ که در آمریکا، مکزیک و کانادا میزبانی میشود، نه تنها در حوزه ورزشی رکوردهایی را در زمینه حضور تماشاگران و تعداد بینندگان جابجا میکند، بلکه در زمینه «کسب سودهای بیسابقه» نیز پیشتاز است. فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) انتظار دارد بیش از ۱۲ میلیارد یورو درآمدزایی کند؛ رقمی که جام جهانی ۲۰۲۶ را در جایگاهی کاملاً متمایز قرار میدهد.
این جهش، یک نقطه عطف تاریخی محسوب میشود. در دوران جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، فیفا درآمدی معادل ۶.۶ میلیارد یورو را به ثبت رساند. چهار سال پیش از آن، در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه، این رقم حدود ۵.۶ میلیارد یورو بود. جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل نزدیک به پنج میلیارد یورو و جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان حدود ۲.۸ میلیارد یورو درآمد داشت. اگرچه جام جهانی همواره روند رشد را طی کرده، اما هرگز با چنین شتابی نبوده است. در کمتر از دو دهه، درآمدهای فیفا چهار برابر شده و دوره ۲۰۲۶ این پتانسیل را دارد که مقیاس تجاری این رویداد را برای همیشه دگرگون سازد. رئیس فیفا، جانی اینفانتینو، در این باره میگوید: «این رویداد از هر نظر بزرگتر از هر چیزی است که جهان تاکنون به خود دیده است؛ نه فقط در حوزه فوتبال، بلکه در میان تمام رویدادهای دیگر.»
یکی از دلایل اصلی این تحول، تغییر در ساختار برگزاری مسابقات است. برای اولین بار، جام جهانی با حضور ۴۸ تیم برگزار خواهد شد و تعداد بازیها به ۱۰۴ مسابقه افزایش مییابد که این رقم چهل بازی بیشتر از مدل پیشین ۳۲ تیمی است. حضور تیمهای بیشتر به معنای فرصتهای تجاری گستردهتر، جذب تماشاگران بیشتر، افزایش علاقه شبکههای تلویزیونی، جلب حامیان مالی بیشتر و طولانیتر شدن دوره رقابتها است. هر مسابقه به یک فرصت اقتصادی بدل شده و هر ورزشگاه به یک پایگاه کسب و کار تبدیل گشته که فیفا نهایت بهرهبرداری را از آن میکند.
اما جام جهانی ۲۰۲۶ تنها به دلیل افزایش ابعاد، متحول نشده است؛ بلکه بیش از هر چیز، شاهد افزایش هزینهها و پیچیدگیهای اجرایی نیز هستیم. فیفا دریافته است که فوتبال امروزه فراتر از فروش بلیت، به «تجربه» اهمیت میدهد. در این میان، «مهماننوازی» به یکی از بزرگترین نوآوریهای این دوره تبدیل شده است. بستههای ویژه، فضاهای لوکس، خدمات اختصاصی، پذیرایی سطح بالا و امکانات ویژه برای شرکتها، برخی از مسابقات را به محصولاتی انحصاری برای مدیران ارشد، شرکتهای بزرگ و افراد ثروتمند مبدل کرده است. مسابقه فینال که در نیوجرسی برگزار خواهد شد، نه تنها مهمترین بازی از نظر ورزشی است، بلکه به یکی از انحصاریترین رویدادهای ورزشی در جهان نیز بدل خواهد شد.
مقایسه با جام جهانی ۱۹۹۴، گویای این دگرگونی است. آخرین باری که آمریکا میزبان این رقابتها بود، قیمت بلیت مسابقه نهایی حدود ۱۶۰ یورو بود. اکنون، پس از گذشت ۳۲ سال، برخی بستههای ویژه برای فینال ۲۰۲۶ به مرز ۳۵ هزار یورو نزدیک میشوند. آمریکا نقش بسزایی در تسریع این تحول ایفا کرده است. بازار آمریکای شمالی سالهاست که ورزش را به یک سرگرمی لوکس بدل کرده است. رویدادهایی چون سوپر بول، لیگ بسکتبال NBA، مسابقات فرمول یک در لاس وگاس و کنسرتهای بزرگ بینالمللی، همگی نشان دادهاند که مخاطبانی حاضرند مبالغ هنگفتی را برای تجربه رویدادها از نزدیک پرداخت کنند. جام جهانی نیز کاملاً در راستای این منطق حرکت کرده است. قیمتگذاری پویا، بستههای مهماننوازی، فروش مجدد رسمی بلیت، حامیان مالی جهانی و تجربیات شخصیسازی شده، همگی جزئی از اکوسیستم جدید جام جهانی محسوب میشوند.
بلیتها تنها بخشی از چرخه اقتصادی این رویداد را تشکیل میدهند. حقوق پخش تلویزیونی همچنان موتور اصلی درآمدزایی فیفا باقی مانده است. شبکه های تلویزیونی حاضرند مبالغ گزافی بپردازند، زیرا جام جهانی هنوز هم یکی از معدود رویدادهایی است که توانایی جذب تماشاگران انبوه در سراسر جهان را به صورت زنده دارد (حامیان مالی تا سقف بیش از شش میلیارد دلار در بخش پخش تلویزیونی جذب شدهاند و پیشبینی میشود ۲.۶ میلیارد دلار نیز از فروش بلیت حاصل شود).
یکی از مباحث داغ در این دوره از جام جهانی، «وقفههای زمانی برای نوشیدن آب» بوده است. اگرچه این وقفهها به طور رسمی به دلیل دمای بالای هوا در برخی ورزشگاهها و حفظ سلامت بازیکنان توجیه میشوند، اما فرصتهای تجاری فوقالعادهای را نیز برای شبکههای تلویزیونی فراهم میکنند. اینفانتینو در این باره توضیح داده است: «فیفا از این موضوع سودی نمیبرد. تمام توافقهای تجاری مدتها پیش امضا شدهاند. برای ما، این مسئله صرفاً ورزشی است.»
هر وقفه حدود سه دقیقه به طول میانجامد. پس از سوت داور، شبکههای تلویزیونی حدود دو دقیقه فرصت دارند تا بلوکهای تبلیغاتی خود را بدون از دست دادن بخش قابل توجهی از زمان بازی، پخش کنند. در جام جهانی با ۱۰۴ مسابقه، تحلیلگران صنعت پیشبینی میکنند که این زمان پخش اضافی تبلیغاتی میتواند حدود ۲۲۰ میلیون یورو درآمدزایی کند. فیفا اصرار دارد که این وقفهها صرفاً بر اساس معیارهای ورزشی صورت میگیرند، اما بازار تلویزیون به خوبی میداند که این دقایق ارزشی اقتصادی بسیار بالا دارند.
حامیان مالی نیز جام جهانی ۲۰۲۶ را فرصتی بیبدیل یافتهاند. میزبانی همزمان سه کشور آمریکا، مکزیک و کانادا، دسترسی تجاری به این رویداد را چندین برابر کرده و فیفا را در قلب قدرتمندترین بازار تبلیغاتی جهان قرار داده است. برندهای فعال در صنایع غذایی، فناوری، مخابرات، حمل و نقل، نوشیدنی، بانکداری و کالاهای مصرفی، برای کسب جایگاه در بزرگترین صحنه فوتبال با یکدیگر رقابت میکنند. هدف اصلی، پیوند زدن نام خود با پدیدهای جهانی است که گردشگری، مصرف، تلویزیون، شبکههای اجتماعی، فروش محصولات جانبی و اعتبار بینالمللی را هدایت میکند. در این راستا، فیفا استدلال میکند که این رشد اقتصادی مستقیماً به نفع فوتبال خواهد بود.
باشگاهها بیش از هر زمان دیگری درآمدهای ارزی قابل توجهی کسب خواهند کرد.
فیفا معتقد است که افزایش درآمدزایی، امکان سرمایهگذاری بیشتر در توسعه فوتبال را فراهم میسازد. این سازمان پیشبینی میکند در دوره ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ بیش از ۱۲ میلیارد یورو درآمد کسب کند که از این میزان، بیش از ۱۰ میلیارد یورو صرف توسعه فوتبال و حمایت از ۲۱۱ فدراسیون عضو خواهد شد. علاوه بر این، جام جهانی رکورد بیشترین میزان جوایز نقدی را نیز خواهد شکست: تیمهای ملی شرکتکننده حدود ۶۴۰ میلیون یورو دریافت خواهند کرد که ۵۰ درصد بیشتر از جام جهانی ۲۰۲۲ قطر است. قهرمان مسابقات تقریباً ۴۴ میلیون یورو پاداش خواهد گرفت، در حالی که هر فدراسیون شرکتکننده، تنها بابت حضور در این تورنمنت، بین ۹ تا ۱۱ میلیون یورو تضمین دریافت میکند. در چنین شرایطی، باشگاهها نیز بیش از پیش از این رویداد منتفع خواهند شد.
سالها بود که باشگاهها از اینکه بازیکنان خود را برای شرکت در رویدادهای بزرگ بینالمللی در اختیار تیمهای ملی قرار میدهند، اما منافع اصلی عاید فیفا میشود، انتقاد میکردند. برای رفع این مشکل، صندوق جبران خسارت راهاندازی شد که در سال ۲۰۲۶ مجدداً افزایش خواهد یافت. فیفا تقریباً ۲۲۰ میلیون یورو را بین باشگاههایی که بازیکنان ملیپوش خود را در اختیار تیمهای ملی برای این تورنمنت قرار میدهند، توزیع خواهد کرد.
هر بازیکنی که به اردوی تیم ملی دعوت میشود، روزانه حدود ۴۵۰۰ یورو برای باشگاه خود درآمدزایی میکند. اگر تیمی ملی به فینال راه یابد و بازیکنی حدود ۴۰ روز در این تورنمنت حضور داشته باشد، باشگاه او تنها بابت در اختیار قرار دادن این بازیکن، مبلغی در حدود ۱۸۰ هزار یورو دریافت خواهد کرد.
