سقوط رویای ایران در جام جهانی؛ مقصر اتاقک جادویی؟
بهترین توصیف برای سیستم کمک داور ویدئویی (VAR) همان است که آنتونیو کونته به کار میبرد: قاتل احساسات فوتبال. در واقع، اگر این فناوری نبود، تعداد بازیهای دراماتیکی که در تاریخ ثبت میشد، بسیار بیشتر از این بود. با این حال، نباید جنبه مثبت آن را نادیده گرفت؛ کمک داور ویدئویی برای افزایش و بهبود عدالت و به حداقل رساندن اشتباهات وارد عرصه شده است. از آغاز جام جهانی ۲۰۲۶، بحثها پیرامون VAR بیش از هر زمان دیگری داغ بوده است؛ برخی معتقدند این سیستم در خدمت آرژانتین و لیونل مسی است و برخی دیگر وجود آن را آزاردهنده میدانند. ایرانیها نیز این فرضیه را با تمام وجود حس کردهاند، جایی که دو گل تاریخی مقابل بلژیک و مصر با دخالت مستقیم این سیستم مردود اعلام شد.
اکنون آماری منتشر شده که صحت شایعات مطرح شده را تأیید میکند و بررسی دقیق آن، اطلاعات جالبتر و تازهتری را آشکار میسازد. جدول طراحی شده، ۱۰۰ صحنه را که با دخالت VAR به ضرر و نفع ۴۸ تیم حاضر در جام جهانی بوده، معیار قرار داده است. ایران، پس از کرواسی که با ۶.۵ درصد بیشترین ضرر را متحمل شده، دومین تیم بازنده جام جهانی محسوب میشود. شاگردان زلاتکو کرواتها در جام جهانی ۲۰۲۶، دو گل در مرحله یک شانزدهم نهایی مقابل پرتغال به ثمر رساندند که هر دو به دلیل آفساید با دخالت VAR رد شدند؛ ابتدا گل پتار سوچیچ در دقیقه ۸۱ و سپس گل گوردول در دقیقه ۱۳+۹۰ که تصمیم آن تا چند روز مورد بحث کارشناسان داوری در سراسر جهان بود. در مرحله گروهی و دیدار با انگلیس نیز، VAR یک پنالتی به ضرر کرواسی اعلام کرد. مجموع این اتفاقات در نهایت منجر به حذف کرواتها شد.
در جایگاه دوم، تیم ملی ایران قرار دارد؛ شاگردان امیر قلعهنویی با ۵.۴ درصد، دومین تیمی هستند که بیشترین ضرر را از ورود VAR دیدهاند. دلیل این امر کاملاً مشخص است؛ گل مهدی طارمی به بلژیک و گل لحظات پایانی شجاع خلیلزاده به مصر، هر دو به دلیل آفساید اعلام شدن با تشخیص VAR، مانع از صعود ایران به مرحله بعد شدند.
پس از ایران، تیمهای قطر، آلمان و انگلیس بیشترین ضرر را از ورود VAR به صحنههای داوری متحمل شده و به ترتیب در ردههای بعدی قرار گرفتهاند. اما بررسی آمارهای منتشر شده نشان میدهد که بیشترین سود از دخالت کمک داور ویدئویی به تیم مکزیک رسیده است. در بازیهای این تیم، حریفان آنها با اخراج بازیکنانشان ۱۰ نفره شدند؛ آفریقای جنوبی با ۲ کارت قرمز و انگلیس و اکوادور هر کدام با یک کارت قرمز. همچنین در بازی با انگلیس، علیرضا فغانی با دخالت VAR یک پنالتی به سود مکزیک اعلام کرد. این اتفاقات باعث شده تا مکزیک ۷.۸ درصد از ۱۰۰ درصد موارد مثبت VAR را به خود اختصاص دهد.
جایگاه دوم در سود بردن از VAR به تیم ملی آرژانتین تعلق دارد؛ جایی که در دقایق ابتدایی دیدار با الجزایر، دروازه این تیم باز شد اما VAR آن را رد کرد. در مصاف با اتریش، یک پنالتی و در بازی با مصر، یاران لیونل مسی با دخالت مستقیم VAR یک پنالتی به دست آوردند و یکی از گلهای مصر مردود اعلام شد، تا آرژانتین با ۶.۷ درصد از ۱۰۰ درصد موارد مثبت VAR در رده دوم قرار گیرد. پس از آرژانتین، تیمهایی چون پرتغال، نیوزیلند و عربستان بیشترین سود را از دخالت مستقیم VAR بردهاند. با وجود اینکه VAR به رعایت عدالت در فوتبال کمک کرده است، اما اگر وجود نداشت، تیم ملی رویایی ایران که سالها در انتظار آن بوده، به واقعیت میپیوند و میتوانست به مرحله بعد صعود کند. فوتبال همین است؛ لحظات دراماتیک خلق میکند، اما سهم تلخ احساسات و هیجان برای ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ بود.
