فشار کوهی از مشکلات بر فوتبال ایران!
با نزدیک شدن به آغاز بیستوششمین دوره لیگ برتر فوتبال ایران، این رشته ورزشی در آستانه مواجهه با مجموعهای از چالشهای کهنه و لاینحل قرار گرفته است. شروع این دوره از رقابتها در حالی است که دغدغه اصلی فراتر از زمان آغاز مسابقات یا برنامهریزی آن است؛ فوتبال ایران در آستانه فصلی قرار دارد که مشکلات انباشتهشده و قدیمی میتواند برگزاری بازیها را با موانع جدی مواجه کند. حتی فصل گذشته لیگ برتر با ۱۶ تیم، با وجود دشواریهای ناشی از شرایط خاص کشور و جنگ، با مشکلات فراوانی به پایان رسید. نکته حائز اهمیت این است که بسیاری از معضلات کنونی لیگ بیستوششم، همان مسائلی هستند که در فصل گذشته نیز وجود داشتند؛ با این تفاوت که اکنون تعداد تیمها به ۱۸ تیم افزایش یافته، امید چندانی برای بازگشایی ورزشگاه آزادی حداقل تا نیمفصل وجود ندارد، تکلیف تیم سقوطکننده همچنان به رای دادگاه CAS بستگی دارد و موضوع حق پخش تلویزیونی نیز دیگر مطرح نمیشود. به همین دلیل، بسیاری معتقدند برگزاری لیگ بیستوششم میتواند یکی از دشوارترین دورههای تاریخ لیگ برتر باشد. افزایش تیمها بدون بهبود زیرساختها، زمانی منطقی است که امکانات، نیروی انسانی و برنامهریزی نیز همگام با آن توسعه یابد، در غیر این صورت صرفاً حجم مشکلات افزایش مییابد. امیرحسین روشنک، رئیس کمیته برگزاری مسابقات لیگ برتر، که سالها در سازمان لیگ فعالیت کرده و تجربه برگزاری جام حذفی را نیز در کارنامه دارد، به خوبی از سختیهای پیش رو آگاه است. صحبتهای صادقانه او پس از قرعهکشی لیگ، عمق فاجعه را آشکار میسازد. او به خوبی میداند که فصل دشواری در پیش است، هرچند طبیعی است که تمایلی به بیان کامل مشکلات نداشته باشد، زیرا طرح صرف مشکلات بدون داشتن اختیارات لازم برای حل آنها، نه تنها تغییری ایجاد نمیکند، بلکه ممکن است جایگاه او را متزلزل سازد. علاوه بر این، قرعهکشی نیز همکاری نکرد و دربی را از هفته پنجم خارج کرد تا تعیین میزبان شهرها، تمامی ارکان فدراسیون و سازمان لیگ را با چالش مواجه کند، در حالی که در شرایط عادی باید از پیش برای سناریوهای مختلف راهحلهایی اندیشیده میشد. جام حذفی، حضور تیم امید در ناگویا، برگزاری جام ملتهای آسیا، رقابتهای لیگ قهرمانان و نخبگان، همگی بخشی از تقویم فشرده این فصل ۱۸ تیمی هستند که جز برگزاری مسابقات هر سه روز یکبار، چارهای برای سازمان لیگ باقی نمیگذارند.
فوتبال ایران قادر به پنهان کردن مشکلات برای همیشه نیست. یکی از مهمترین معضلات، فقدان قدرت تصمیمگیری قاطع در ساختار مدیریتی فوتبال است. در ماههای اخیر، فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ بارها در اتخاذ سادهترین تصمیمها با مشکل مواجه شدهاند، در حالی که شرایط کنونی فوتبال ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیمهای روشن و بدون تردید است. تا زمانی که فدراسیون فوتبال در پی راضی نگه داشتن همگان باشد، وضعیت به همین منوال ادامه خواهد یافت. البته مشکل فقط محدود به افراد نیست؛ تغییر مدیران به تنهایی قادر به توقف این چرخه معیوب نیست. مسئله اصلی، ساختاری است. هنگامی که یک مدیر برای تصمیمی که به نفع فوتبال کشور است، نه تنها تشویق نمیشود، بلکه ممکن است با فشار و اعتراض نیز روبرو شود، طبیعی است که اولویت خود را حفظ وضع موجود قرار دهد. هیچ مدیری تمایل ندارد هزینه تصمیمی را بپردازد که پشتوانه حمایتی ندارد. مدیران باشگاهها نیز صرفاً منافع تیم خود را در نظر میگیرند، زیرا جایگاه بسیاری از آنها نیز ثبات لازم را ندارد و باید پاسخگوی نتایج کوتاهمدت باشند. در چنین فضایی، نگاه ملی و منافع کلان فوتبال کشور به حاشیه رانده شده است. برای حل این مشکل، فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ باید پیش از آغاز فصل اقدام کنند. حتی در صورت لزوم، باید اساسنامه، مصوبات یا قوانین موجود اصلاح شوند تا چارچوبی ایجاد گردد که تصمیمگیرنده نهایی، قدرت اجرای تصمیم خود را داشته باشد. فوتبال بدون یک مرجع تصمیمگیر قدرتمند، همواره گرفتار اختلاف، شکایت، اعتراض و تصمیمهای نیمهکاره خواهد بود.
یکی از نخستین چالشهای پیش روی لیگ بیستوششم، نحوه برگزاری مسابقات با توجه به شرایط فعلی کشور است. با در نظر گرفتن وضعیت مناطق جنوبی و فشارهای امنیتی موجود، باید روشن شود که آیا آغاز لیگ با این شرایط امکانپذیر است یا خیر. مهمتر از همه، وضعیت تیمهای جنوبی باید مشخص شود؛ آیا این باشگاهها قادر به میزبانی از رقبای خود هستند یا باید راهکار دیگری برای آنها اندیشیده شود؟ در کنار این مسائل، فقدان ورزشگاه آزادی به عنوان یکی از بزرگترین مشکلات فوتبال ایران مطرح است. عدم آمادگی این ورزشگاه در دو فصل اخیر، لطمات فراوانی به فوتبال باشگاهی و حتی تیم ملی وارد کرده است. تاکید روشنک بر اهمیت بازگشت آزادی و درخواست او برای بازگشایی این ورزشگاه، نشاندهنده حیاتی بودن وضعیت آن برای فوتبال ایران است. نگرانی اصلی این است که به جای حل قطعی مشکل، صرفاً تاریخ آمادهسازی آن از یک ماه به ماه دیگر موکول شود. فوتبال ایران نیازمند اطلاع از زمان دقیق و برنامه مشخص بازگشت این ورزشگاه به چرخه مسابقات است.
موضوع VAR نیز همچنان یکی از چالشهای جدی لیگ محسوب میشود. اعلام شده که قرار است تمام مسابقات لیگ بیستوششم با VAR برگزار شود؛ تصمیمی که اگر عملی شود، اتفاق مثبتی خواهد بود. اما تجربیات گذشته باعث شده این وعده با تردیدهایی همراه باشد، زیرا هنوز وعده ریاست فدراسیون مبنی بر برگزاری لیگ بیست و چهارم صرفاً با شمارهدار شدن سکوهای تمام ورزشگاههای لیگ برتر عملی نشده است. اگر امکان استفاده از VAR برای تمام مسابقات وجود ندارد، باید معیار مشخصی برای انتخاب بازیها در نظر گرفته شود. انتخابهای سلیقهای و گزینشی، خود به مشکلی جدید تبدیل خواهد شد. از منظر عدالت مسابقات، هیچ دیداری نباید به طور ذاتی مهمتر از دیگری تلقی شود. یا باید تمامی بازیها با VAR برگزار شوند، یا باید یک قانون شفاف برای شرایط خاص تعریف گردد. جابجایی دستگاههای VAR از یک ورزشگاه به ورزشگاه دیگر نیز راهحل مناسبی نیست؛ این امر هزینههای زیادی در بر دارد، باعث استهلاک تجهیزات میشود و با استانداردهای فوتبال حرفهای فاصله دارد. در فوتبال امروز دنیا، تجهیزات هر ورزشگاه باید مشخص و ثابت باشد، نه اینکه برای هر مسابقه جابجا شود. امیدواریم در صورت خریداری تجهیزات، گمرک با همکاری ویژه، همکاری لازم را برای ترخیص آنها داشته باشد، زیرا بخش قابل توجهی از مشکلات فوتبال ایران به این موضوع بستگی دارد. حضور نداشتن تماشاگران در ورزشگاهها نیز یکی دیگر از نگرانیهای جدی است. برگزاری مسابقات بدون تماشاگر در دوران کرونا قابل توجیه بود، اما ادامه این وضعیت پس از پایان کرونا به یک معضل تبدیل شده است. فوتبال بدون تماشاگر، بخش مهمی از هویت خود را از دست میدهد و سکوت سکوهای خالی، فضای حساسترین مسابقات را به یک بازی تدارکاتی شبیه میکند و از جذابیتهای لیگ میکاهد. البته، این امر پوشیده نیست که بخش قابل توجهی از عوامل دخیل در برگزاری مسابقات لیگ برتر، ترجیح میدهند که بازیها با کمترین حاشیه و دردسر ممکن به پایان برسند.
در نهایت، نباید از مشکل عظیم زیرساختها غفلت کرد. ورزشگاههایی با چمن نامناسب، رختکنهای غیراستاندارد، نبود جایگاه مناسب برای خبرنگاران جهت تماشای مسابقات و انجام مصاحبه با بازیکنان و سرمربیان، و سایر کمبودها که ظاهراً ارادهای برای رفع آنها وجود ندارد، شکاف فوتبال ایران با استانداردهای نوین را افزایش میدهد. فصل گذشته، فدراسیون فوتبال علیرغم اینکه وظیفهای نداشت، تمام تلاش خود را برای بازسازی امکانات موجود به کار گرفت، اما عدم پیگیری جلسات کارگروه مربوطه، مانع از تحقق اهداف آن شد. جام جهانی اخیر بیش از هر زمان دیگری نشان داد که فوتبال مدرن فراتر از ۹۰ دقیقه بازی است. کیفیت برگزاری مسابقات، از زمین و تجهیزات گرفته تا امکانات ورزشگاهی، فناوری و تجربه تماشاگر، همگی جزئی از یک لیگ حرفهای محسوب میشوند. در واقع، پس از پایان جام جهانی، فوتبال دنیا در تمامی ابعاد وارد مختصات و تعاریف جدیدی شده است و لیگها نیز همگام با این تغییرات در حال حرکت هستند.
