بازیکنان لیگ برتر را از تیم امید خارج کنید!

به نقل از رسانه ورزشی، شکست سنگین چهار بر صوف تیم ملی زیر ۲۳ سال ایران مقابل کره شمالی و حذف تلخ از رقابت‌های آسیایی، بار دیگر اتهامات و انتقادات فنی و مدیریتی را متوجه فدراسیون و کادر فنی کرد. اما فراتر از تاکتیک‌های غلط و برنامه‌ریزی‌های شتاب‌زده، حقیقتی عمیق‌تر وجود دارد که کمتر به آن پرداخته شده: مسئله انگیزه و ساختار اقتصادی فوتبال مدرن. بررسی فهرست تیم امید نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از بازیکنان، ستارگان تثبیت‌شده لیگ برتر با قراردادهای چند ده میلیاردی هستند؛ بازیکنانی که برخی تجربه حضور در تیم ملی بزرگسالان یا بازی در لیگ‌های خارجی را هم در کارنامه دارند. برای بازیکنی که از نظر مالی، شهرت و جایگاه حرفه‌ای به اوج فوتبال داخلی رسیده، بازی در مسابقاتی مانند بازی‌های آسیایی نه‌تنها جذابیت ویژه‌ای ندارد، بلکه یک «ریسک شغلی بزرگ» محسوب می‌شود. تحلیل شکست تیم امید با حضور ستارگان لیگ برتری را می‌توان در سه محور اصلی خلاصه کرد: الف) انگیزه و روان‌شناسی بازیکن - بازیکنی که در لیگ برتر برای قهرمانی، پاداش‌های سنگین و تثبیت جایگاهش می‌جنگد، در مسابقات زیر ۲۳ سال - که ویترین مهمی برای انتقال‌های بزرگ داخلی و خارجی نیست - انگیزه چندانی برای تلاش با تمام وجود ندارد. تمام تمرکز ناخودآگاه چنین بازیکنی معطوف به حفظ سلامتی، انرژی و ساق‌هایش برای رقابت‌های باشگاهی است. ب) تقویم فیفا و اصطکاک دائمی باشگاه-فدراسیون - مسابقات رده زیر ۲۳ سال (به‌ویژه بازی‌های آسیایی) در روزهای فیفا (FIFA Match Days) برگزار نمی‌شود. طبق مقررات فیفا، باشگاه‌ها هیچ الزامی به آزادسازی بازیکنان خود در خارج از فیفادی ندارند. این موضوع همواره باعث لغو اردوها، عدم هماهنگی و ایجاد تنش میان سرمربیان باشگاهی و کادر فنی تیم امید شده است.

ج) ریسک مصدومیت و خلأ قانونی «برنامه حمایت از باشگاه‌ها» - باشگاه‌ها سالانه ده‌ها میلیارد تومان روی ستارگان جوان خود سرمایه‌گذاری می‌کنند. بر اساس «برنامه حمایت از باشگاه‌های فیفا» (Club Protection Programme)، تنها در صورتی خسارت و حقوق بازیکن مصدوم در بازی‌های ملی جبران می‌شود که: ۱. مصدومیت در رده بزرگسالان رخ داده باشد. ۲. بازی در تقویم رسمی فیفا گنجانده شده باشد. بنابراین، اگر ستاره میلیاردی لیگ برتر در مسابقات امید دچار مصدومیت شود، باشگاه زیان مالی و فنی قابل توجهی می‌بیند بدون آنکه ریالی غرامت دریافت کند. این مسئله به خودی خود فشار روانی و دستورات پنهانی باشگاه‌ها به بازیکنان را برای محافظه‌کاری در بازی‌های ملی به همراه دارد.

پیشنهاد راهبردی: تغییر پارادایم به سمت «تیم ملی آماتورها و رده‌های پایین‌تر» - با توجه به این‌که ایران بیش از دو دهه در بازی‌های آسیایی و حدود نیم قرن در المپیک به موفقیت نرسیده، بازنگری کامل در استراتژی دعوت از بازیکنان نه بی‌میلی به رقابت، بلکه یک تغییر استراتژیک هوشمندانه است. پیشنهاد به فدراسیون فوتبال: فراخوان و تشکیل تیم ملی امید صرفاً از میان بازیکنان لیگ دسته اول (آزادگان)، لیگ دسته دوم و آکادمی‌ها. مزایای این تغییر استراتژیک: ۱. انگیزه مضاعف و «انگیزه گرسنگی» - بازیکنان لیگ‌های پایین‌تر، مسابقات ملی و المپیک را تنها شانس زندگی خود برای دیده شدن، جلب توجه تیم‌های لیگ برتری، ترانسفر خارجی و تغییر مسیر زندگی حرفه‌ای خود می‌دانند. آن‌ها روی هر توپ با تمام وجود می‌جنگند. ۲. بازگشت به فلسفه اصلی المپیک - روح اولیه بازی‌های المپیک و تورنمنت‌های وابسته به آن، رقابت ورزشکاران آماتور یا جویندگان نام بوده است. ورود پول‌های کلان و حرفه‌ای‌های بی‌انگیزه، این فلسفه را مخدوش کرده است. ۳. صفر شدن اصطکاک با لیگ برتر - با عدم دعوت از بازیکنان لیگ برتر، تقویم لیگ بدون وقفه پیش می‌رود، باشگاه‌ها دچار خسارت نمی‌شوند و اردوهای تیم امید می‌تواند به‌صورت مداوم و بلندمدت بدون اعتراض باشگاه‌ها برگزار شود. ۴. توسعه زیرساخت کشف استعداد - این اقدام باعث روشن شدن موتور استعدادیابی در سراسر کشور و لیگ‌های پایین‌تر شده و ارزش اقتصادی بازیکنان گمنام را افزایش می‌دهد. فوتبال ایران برای خروج از ناامیدی ۵۰ ساله در رده امید، نیازمند شجاعت در تغییر ریل است. وقتی ستاره‌های میلیاردی لیگ برتر نه‌تنها انگیزه‌ای برای جنگیدن در این رده ندارند بلکه حضورشان معضلات حقوقی و باشگاهی ایجاد می‌کند، وقت آن رسیده که پرچم تیم ملی امید به دست جوانانی سپرده شود که برای پوشیدن این پیراهن «اشک می‌ریزند و جان می‌دهند». مجتبی فریدونی