گزارش ویژه: روایتی از جام جهانی پرماجرای ایران!
جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، در سالهای گذشته همواره بر نفوذ این نهاد بر کشورهای میزبان تأکید داشته است، اما در جریان جام جهانی و در ماجرای مربوط به تیم ملی ایران و ایالات متحده، نقش او در مقطعی به حضوری نمایشی تقلیل یافت. پس از تساوی ۲-۲ تیم ملی ایران مقابل نیوزیلند در ورزشگاه سوفای اینگلوود، اینفانتینو با حضور در رختکن تیم، به سبک خاص خود به بازیکنان ابراز همدردی کرد و گفت: «شما پیام قدرتمندی به تمام دنیا فرستادید. تمام ورزشگاه را پشت تیم ملی ایران متحد کردید. دارید این را به دنیا نشان میدهید. از شما ممنونم.» او پس از تشویق بازیکنان و کادر فنی، با گذاشتن دست بر شانه امیر قلعهنویی، جملهای گفت که به نظر میرسید از آن رضایت داشت: «اگر سرمربی برای بازی بعدی مهاجم لازم داشت، من هم میآیم و برایتان بازی میکنم!» اما با توجه به مشکلاتی که ایران در آن مقطع با آن دست و پنجه نرم میکرد؛ از جمله مسئله ویزای مهدی ترابی که تنها با ویزای یکبار ورود وارد آمریکا شده بود و همچنین بازجویی از مهدی طارمی، کاپیتان و مهاجم تیم، هنگام عبور از کنترل مرزی لسآنجلس، شوخی اینفانتینو بسیار نامناسب و بیموقع به نظر میرسید.
او در ادامه افزود: «این تازه آغاز جام جهانی است. شما دارید تاریخ میسازید. با قلبتان برای مردم کشورتان بازی کنید و برای همه کسانی که عاشق ایران میشوند. شما از همه چیز قویتر هستید.» با این حال، اقدامات اینفانتینو در قبال مشکلات تیم ایران تقریباً بیاثر بود. از میان پانزده عضو کادر فنی و اجرایی ایران که در ابتدا از دریافت روادید آمریکا محروم شده بودند، تنها چهار نفر پس از پیگیری موفق به اخذ مجوز ورود شدند.
تیم ملی ایران توانست برای دیدار سوم مقابل مصر در سیاتل، دو روز زودتر وارد خاک آمریکا شود؛ در حالی که برای دو مسابقه اول در لسآنجلس، تنها اجازه داشت یک روز پیش از بازی وارد شود. با این وجود، مهدی طارمی به همراه سعید الهویی، دستیار سرمربی، در فرودگاه تیخوانا با مأموران آمریکایی مواجه و متوقف شدند که این اتفاق منجر به تأخیر در پرواز تیم به سیاتل گردید. به این ترتیب، ایران برای سومین مسابقه پیاپی مجبور شد بلافاصله پس از پایان بازی، برخلاف میل باطنی خود، خاک آمریکا را ترک کند. این موضوع باعث شد طارمی پس از تساوی دراماتیک ۱-۱ مقابل مصر که صعود ایران را در هالهای از ابهام قرار داده بود، با عصبانیت اظهار داشت: «این جام جهانی، جام جهانیِ فاجعه است. آقای اینفانتینو بعد از بازی اول مقابل نیوزیلند آمد رختکن و گفت "این تازه شروع جام جهانی است..." اما مرحله گروهی که فردا تمام میشود!»
وی در ادامه گفت: «ما نه نیروهای ریکاوری داریم و نه افراد لجستیکی که کمکمان کنند. همیشه از این مسائل شکایت میکنیم اما هیچکس کمک نمیکند. آیا این عادلانه است؟ این انصاف فیفاست؟ اگر میخواهند حذف شویم، خیلی خب؛ حذف میشویم.» حدود ۲۴ ساعت بعد، حرفهای طارمی به طرز شگفتانگیزی واقعیت یافت. تساوی عجیب ۳-۳ الجزایر و اتریش، پس از پیروزی دیرهنگام کنگو مقابل ازبکستان، حذف ایران را قطعی کرد. ویدیوهایی منتشر شد که بازیکنان ایران را در هتل ماریوت تیخوانا نشان میداد؛ آنها پس از گل دقیقه ۹۳ ریاض محرز برای الجزایر خوشحال بودند، زیرا آن نتیجه ایران را راهی مرحله حذفی میکرد. اما تنها سه دقیقه بعد، گل تساوی ساسا کالایدزیچ، تمام رویاهایشان را بر باد داد. بدین ترتیب، یکی از عجیبترین داستانهای تاریخ جام جهانی، پایانی به همان اندازه غریب یافت. از همان آغاز، درگیریها و حواشی همواره همراه تیم ایران در این جام جهانی بود. حمله آمریکا و اسرائیل حتی حضور ایران در مسابقات را با تردید جدی مواجه ساخته بود. سرانجام در آستانه آغاز جام، توافق شد که کمپ تمرینی ایران از توسان آریزونا به تیخوانا در مکزیک منتقل شود. اما از همان زمان، درست همانطور که آتشبسهای سیاسی با حملات متقابل همراه میشد، حضور ایران در جام جهانی نیز به صحنه نبردی رسانهای و تبلیغاتی میان دو کشور بدل گشت.
تنها در ششم ژوئن بود که بازیکنان و اعضای «ضروری» کادر پشتیبانی ایران موفق به دریافت ویزای آمریکا شدند. با این حال، یکی از مقامات دولت آمریکا بلافاصله اعلام کرد: «دولت دونالد ترامپ اجازه نخواهد داد از این سیستم سوءاستفاده شود و تروریستها مخفیانه وارد آمریکا شوند.» تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد هدایت ممبینی، دبیرکل فدراسیون فوتبال، و مهدی محمدنبی، نایبرئیس فدراسیون، از جمله چهارده نفری بودند که ویزای آمریکا دریافت نکردند. به گفته منابع آگاه، یکی از اعضای کادر که در پنج دوره گذشته جام جهانی بدون مشکل حضور یافته بود، این بار اجازه ورود نگرفت و مجبور شد در تیخوانا بماند. در مجموع، جامعه بزرگ ایرانیان لسآنجلس حمایت پرشوری از تیم ملی داشت و ایران با گلهای رامین رضاییان و محمد محبی دو بار بازی را به تساوی کشاند. پس از مسابقه، در رختکن، قلعهنویی مستقیماً خطاب به اینفانتینو گفت: «میدانم چقدر سخت بود که اصلاً به اینجا برسیم. اما از دیدگاه انسانی باید بگویم از نظر فنی، ما تحت سختترین شرایط ممکن در تاریخ جام جهانی قرار گرفتیم و شاید در حق این تیم ظلم شد.»
وی افزود: «امیدوارم فیفا قاطعیت بیشتری به خرج دهد تا دیگر چنین بیاحترامیای به این تیم روا داشته نشود.» قلعهنویی توضیح داد که تمایل داشته دو هفته زودتر وارد آمریکا شوند تا تیم با اختلاف زمانی ۱۰ ساعت و نیمه سازگار شود. او گفت: «حتی اجازه ندادند دو روز زودتر بیاییم. ما پس از مسابقه نیاز به ریکاوری داریم اما مجبورمان کردند فوراً سوار هواپیما شویم و برگردیم.» برخی از نزدیکان تیم معتقد بودند این رفتوآمدها تأثیر چندانی بر عملکرد نداشته، زیرا تیمهای دیگری نیز پس از بازیها به کمپهای خود بازمیگشتند. با این حال، برخی بازیکنان به صورت خصوصی از ترکیب انتخابی قلعهنویی مقابل نیوزیلند انتقاد داشتند؛ بهویژه استفاده از آریا یوسفی، مدافع راست کمتجربه، در پست وینگر چپ را تصمیمی عجیب تلقی میکردند، در حالی که چندین وینگر باتجربه دعوت نشده بودند. علیرضا جهانبخش پس از تساوی بدون گل اظهار داشت: «امیدوارم بتوانیم هرچه زودتر به سیاتل برویم تا با شرایط شهر و ورزشگاهی که قرار است در آن بازی کنیم، سازگار شویم. به نظرم این فقط یک حق برابر برای همه تیمهاست. ما درخواست زیادی نداریم.»
پس از پایان مسابقه، اعضای تیم ملی ایران یادداشتی دستنویس بر روی تخته رختکن به یادگار گذاشتند. بخشی از این یادداشت چنین بود: «ما با افتخار به لسآنجلس آمدیم، با شرافت رقابت کردیم و با عزت این شهر را ترک میکنیم.» متن کامل این یادداشت چنین بود: «از ایران باستان، با هزاران سال تاریخ، تا ایران متمدن امروز، روح ایران همچنان زنده و استوار باقی مانده است. از مهماننوازی مردم لسآنجلس سپاسگزاریم. ما با افتخار به لسآنجلس آمدیم، با شرافت رقابت کردیم و با عزت این شهر را ترک میکنیم.» در صفحه اینستاگرام تیم ملی، نام تمام ۱۶۸ قربانی حمله موشکی منتسب به آمریکا به دبستان شجره طیبه در میناب، که بیشترشان کودکان و معلمان بودند، زیر عنوان «تیمی که هرگز بزرگ نشد» منتشر شد. گرامیداشت یاد این قربانیان، یکی از محورهای اصلی حضور ایران در این جام جهانی بود. سپس یکی از جذابترین مسابقات مرحله گروهی میان دو تیمی برگزار شد که با تمام وجود برای بقا در جام جهانی میجنگیدند. ایران در وقتهای تلفشده تصور کرد گل پیروزی را به ثمر رسانده است؛ زمانی که شجاع خلیلزاده دروازه مصر را گشود و بازیکنان و کادر فنی ایران غرق شادی شدند. اما VAR این گل را به دلیل آفساید در حد نوک انگشت پا رد کرد. دقایقی بعد نیز ضربه ایران به تیرک دروازه برخورد کرد.
مهدی طارمی که در این دیدار یک ضربه پنالتی را از دست داده بود، پس از بازی مجدداً با صراحت از فیفا و جانی اینفانتینو انتقاد کرد. بازیکنان ایران برای بار دوم نیز یادداشتی بر تخته رختکن نوشتند که در بخشی از آن آمده بود: «شاید امتیاز را میتوان به روشهای مختلف کسب کرد، اما احترام را هرگز.» تیم ملی ساعت ۴ بامداد به وقت محلی به تیخوانا بازگشت. ساعاتی بعد، مسئولان رسانهای تیم ملی دو مقاله درباره «رسوایی خیخون» در جام جهانی ۱۹۸۲ در گروه واتساپ خبرنگاران منتشر کردند؛ همان مسابقه معروف آلمان غربی و اتریش که با نتیجه ۱-۰ به سود هر دو تیم، آنها را صعودی کرد و الجزایر را حذف نمود. این اقدام نشاندهنده نگرانی ایرانیها از احتمال مشابهت دیدار الجزایر و اتریش بود؛ نتیجهای که در نهایت به حذف ایران منجر میشد. ساعت یک بعدازظهر اعلام شد که یکی از مقامات ارشد ایرانی قرار است پیش از تمرین ساعت ۶ عصر در تیخوانا با خبرنگاران گفتگو کند. اما ابتدا لازم بود جمهوری دموکراتیک کنگو مقابل ازبکستان شکست بخورد. هنگامی که ازبکستان پیش افتاد، امید ایران زنده شد. تمرین تیم که با نیمه دوم آن مسابقه همزمان میشد، یک ساعت به تعویق افتاد و نشست خبری مقام ایرانی نیز لغو گردید. اما کنگو بازی را به سود خود پایان داد و پیروز شد؛ در نتیجه، تمرین ایران نیز به طور کامل لغو شد. با این حال، هنوز یک پرده دیگر از این درام باقی مانده بود.
دوستان و خانوادههای بازیکنان به همراه اعضای تیم در هتل ماریوت، مسابقه الجزایر و اتریش را تماشا کردند. اتریش دو بار پیش افتاد، سپس الجزایر در دقایق پایانی از حریف جلو افتاد. اما گل تساوی اتریش، ایران را برای همیشه از جام جهانی کنار گذاشت. فضای تیم سرشار از ناامیدی و اندوه شد.
