چگونگی آمادگی دروازهبانها برای ضربات پنالتی
با نزدیک شدن جام جهانی ۲۰۲۶ به مراحل پایانی خود، تعیین نتیجه مسابقات از طریق ضربات پنالتی محتملتر میشود. تیمهای راه یافته به نیمهنهایی، شامل فرانسه، اسپانیا، آرژانتین و انگلیس، علاوه بر تمرین برنامههای تاکتیکی برای طول ۹۰ دقیقه بازی، در حال حاضر بخش قابل توجهی از وقت خود را به آمادهسازی برای ضربات پنالتی اختصاص میدهند که اغلب به عنوان کابوسوارترین لحظه برای هر بازیکن فوتبال شناخته میشود.
از زمان نخستین ضربات پنالتی تاریخ جام جهانی که در سال ۱۹۸۲ به ثبت رسید، ۳۹ دیدار از مرحله حذفی از طریق این شیوه به پایان رسیده است. این تعداد شامل پنج مسابقه نیمهنهایی و سه فینال نیز میشود. تا به امروز در جام جهانی ۲۰۲۶، چهار بازی با ضربات پنالتی به اتمام رسیده و تیمهای پاراگوئه، مراکش، مصر و سوئیس بدین ترتیب موفق به صعود به مراحل بعدی شدهاند.
در میان چهار تیم راه یافته به مرحله نیمهنهایی، آرژانتین از بهترین سوابق برخوردار است. تیم آلبیسلسته تاکنون هفت مرتبه در جامهای جهانی به ضربات پنالتی کشیده شده و شش بار از این نبردها پیروز بیرون آمده است. این آمار درخشان شامل دو پیروزی در راه کسب عنوان قهرمانی جام جهانی ۲۰۲۲ قطر نیز میشود. در مقابل، اسپانیا یکی از ضعیفترین رکوردهای تاریخی را دارد و از پنج تجربه ضربات پنالتی در جام جهانی، در چهار مورد متحمل شکست شده است؛ از جمله حذف برابر روسیه در سال ۲۰۱۸ و مقابل مراکش در سال ۲۰۲۲.
آرژانتین با نرخ موفقیت ۸۶ درصدی، برترین عملکرد را در بین چهار تیم حاضر در نیمهنهایی به نمایش گذاشته است. فرانسه تنها ۴۰ درصد، انگلیس ۲۵ درصد و اسپانیا تنها ۲۰ درصد از ضربات پنالتی خود در جام جهانی را با پیروزی به اتمام رساندهاند.
در فوتبال معاصر، ضربات پنالتی دیگر صرفاً به غریزه متکی نیست. تام هیتون، دروازهبان منچستریونایتد و یکی از اعضای کادر فنی تیم ملی انگلیس در یورو ۲۰۲۴، توضیح میدهد که تیمهای ملی پیش از آغاز مسابقات، برای روزها به تجزیه و تحلیل دقیق تکتک پنالتیهای بازیکنان تیم حریف میپردازند.
وی اشاره میکند که تحلیلگران، حتی پنالتیهایی را که بازیکنان در ردههای پایه به ثمر رساندهاند، بازبینی میکنند تا بتوانند الگوهای رفتاری آنها را کشف کنند؛ از جمله اینکه با چه پایی ضربه میزنند، معمولاً توپ را به کدام جهت میفرستند، پس از از دست دادن یک پنالتی چه واکنشی از خود نشان میدهند و آیا در اجرای ضربات خود الگوی مشخصی دارند یا خیر.
معمولاً تمامی این دادهها بر روی برگههای کوچک یا حتی بطریهای آب دروازهبانها نگاشته میشود تا در صورت کشیده شدن بازی به ضربات پنالتی، بتوانند در لحظات پایانی آنها را به سرعت مرور کنند.
با این وجود، هیتون بر این باور است که دادهها تنها بخش کوچکی از کل ماجرا را تشکیل میدهند. او اظهار داشت: "من تمایل دارم اطلاعات ابتدایی را در اختیار داشته باشم، اما تصمیم نهایی را در همان لحظه بگیرم. اگر فرد دیگری به شما بگوید که به کدام جهت شیرجه بزنید، ممکن است نتوانید آن تصمیم را با قاطعیت کامل به مرحله اجرا درآورید."
در طول سالهای اخیر، روشهای اجرای ضربات پنالتی نیز دستخوش تغییر شدهاند. بسیاری از بازیکنان با ایجاد مکثهای کوتاه در حین نزدیک شدن به توپ، سعی در فریب دادن دروازهبان و وادار کردن او به حرکت زودتر از موعد دارند؛ تاکتیکی که کیلیان امباپه در بازی برابر مراکش به کار برد، اما یاسین بونو با هوشیاری، فریب نخورد و ضربه او را دفع کرد.
هیتون بیان میکند که دشوارترین وضعیت برای یک دروازهبان زمانی پیش میآید که بازیکن پنالتیزن، گاهی با مکث ضربه میزند و گاهی به صورت کاملاً معمولی. در چنین شرایطی، تقریباً غیرممکن است که زمان حرکت دروازهبان به درستی پیشبینی شود.
اما در پایان، نه تحلیلهای آماری و نه پیشرفتهای تکنولوژیکی، هیچکدام قادر به سنجش مهمترین عامل نیستند؛ یعنی فشار روانی.
در ابتدای ضربات پنالتی، معمولاً تمامی بار روانی بر دوش بازیکن ضربهزننده قرار دارد، زیرا همگان انتظار دارند که او توپ را به گل تبدیل کند. اما با پیشروی ضربات و ورود پی در پی توپها به درون دروازه، این فشار به تدریج به سمت دروازهبان منتقل میشود؛ او که احساس میکند باید بالاخره یک ضربه پنالتی را مهار کند.
مرحله نیمهنهایی جام جهانی بارها بستر ظهور قهرمانان و ضدقهرمانان بزرگی بوده است، و چنانچه یکی از دو دیدار این مرحله به ضربات پنالتی کشیده شود، احتمالاً باز هم نتیجه نهایی نه بر اساس یک تاکتیک پیچیده، بلکه با یک تصمیم لحظهای و در کسری از ثانیه تعیین خواهد شد؛ تصمیمی که پتانسیل تبدیل یک دروازهبان به قهرمان ملی را دارد.
