آمادهسازی دروازهبانان برای مقابله با ضربات پنالتی
با فرارسیدن روزهای پایانی جام جهانی ۲۰۲۶، شانس تعیین سرنوشت بازیها از طریق ضربات پنالتی بیشتر میشود. تیمهای راه یافته به مرحله نیمهنهایی، از جمله فرانسه، اسپانیا، آرژانتین و انگلیس، علاوه بر تمرینات تاکتیکی برای نود دقیقه، بخش مهمی از زمان خود را به آمادگی برای پراسترسترین لحظات یک فوتبالیست، یعنی ضربات پنالتی، اختصاص دادهاند.
از نخستین باری که ضربات پنالتی در جام جهانی ۱۹۸۲ آغاز شد تاکنون، ۳۹ بازی مرحله حذفی با این روش به پایان رسیده که شامل پنج نیمهنهایی و سه فینال میشود. در جام جهانی ۲۰۲۶ تا به امروز، چهار مسابقه با ضربات پنالتی به سرانجام رسیده و تیمهای پاراگوئه، مراکش، مصر و سوئیس با موفقیت از این راه صعود کردهاند.
در میان چهار تیم حاضر در نیمهنهایی، آرژانتین بهترین عملکرد را در ضربات پنالتی دارد. تیم ملی آرژانتین (آلبیسلسته) هفت بار در جام جهانی به ضربات پنالتی رفته و شش بار پیروز شده که این یک رکورد استثنایی است؛ دو مورد از این پیروزیها در قهرمانی این تیم در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر رقم خورد. در مقابل، اسپانیا یکی از ضعیفترین کارنامهها را در تاریخ به خود اختصاص داده و از پنج ضربه پنالتی در جام جهانی، چهار بار مغلوب شده است؛ از جمله شکست مقابل روسیه در سال ۲۰۱۸ و مراکش در سال ۲۰۲۲.
آرژانتین با ۸۶ درصد موفقیت، بهترین عملکرد را در ضربات پنالتی جام جهانی در بین چهار تیم حاضر در نیمهنهایی دارد. فرانسه تنها ۴۰ درصد، انگلیس ۲۵ درصد و اسپانیا فقط ۲۰ درصد از ضربات پنالتی خود در جام جهانی را با پیروزی به پایان رساندهاند.
در فوتبال امروزی، دیگر نمیتوان ضربات پنالتی را تنها به غریزه متکی دانست. تام هیتون، دروازهبان منچستریونایتد و یکی از اعضای کادر فنی تیم ملی انگلیس در یورو ۲۰۲۴، توضیح میدهد که تیمهای ملی، روزها قبل از هر مسابقه، به بررسی دقیق تکتک ضربات پنالتی بازیکنان حریف میپردازند.
به گفته او، تحلیلگران حتی پنالتیهایی را که بازیکنان در ردههای پایه به ثمر رساندهاند، بازبینی میکنند تا الگوهای رفتاری آنان را کشف کنند؛ از اینکه با کدام پا ضربه میزنند، معمولاً توپ را به کدام سمت میفرستند، پس از از دست دادن یک پنالتی چه واکنشی نشان میدهند و آیا عادت خاصی در شیوه زدن ضرباتشان دارند یا خیر.
تمامی این دادهها معمولاً بر روی برگههای کوچک یا حتی بطریهای آب دروازهبانها نوشته میشود تا در صورت کشیده شدن مسابقه به ضربات پنالتی، در لحظات پایانی دوباره آنها را مرور کنند.
با این وجود، هیتون معتقد است که دادهها تنها نیمی از واقعیت هستند. او میگوید: «من ترجیح میدهم اطلاعات اولیه را در اختیار داشته باشم، اما تصمیم نهایی را در همان لحظه بگیرم. اگر شخص دیگری به شما بگوید به کدام سمت شیرجه بزنید، شاید نتوانید آن تصمیم را با اطمینان کامل اجرا کنید.»
در سالیان اخیر، شیوه زدن پنالتیها نیز تغییر کرده است. بسیاری از بازیکنان با مکثهای کوتاه در هنگام دویدن به سمت توپ، سعی میکنند دروازهبان را وادار به حرکت زودهنگام کنند؛ تکنیکی که کیلیان امباپه در بازی مقابل مراکش از آن بهره برد، اما یاسین بونو فریب نخورد و ضربه او را مهار کرد.
به گفته هیتون، دشوارترین شرایط برای یک دروازهبان زمانی است که پنالتیزن گاهی با مکث ضربه میزند و گاهی کاملاً عادی. در چنین حالتی، پیشبینی زمان حرکت دروازهبان تقریباً غیرممکن میشود.
اما در نهایت، نه آمار و نه فناوری قادر به اندازهگیری مهمترین عامل نیستند؛ یعنی فشار روانی.
در ابتدای ضربات پنالتی، معمولاً تمامی فشار بر روی پنالتیزن است، زیرا همه از او انتظار گلزنی دارند. اما هرچه ضربات جلوتر میرود و توپها یکی پس از دیگری وارد دروازه میشوند، فشار به تدریج به دروازهبان منتقل میشود؛ کسی که احساس میکند باید بالاخره یک پنالتی را مهار کند.
نیمهنهایی جام جهانی بارها قهرمانان و ضدقهرمانان بزرگی را به وجود آورده است و اگر یکی از دو بازی این مرحله به ضربات پنالتی کشیده شود، شاید دوباره همه چیز نه با یک تاکتیک پیچیده، بلکه با یک تصمیم در کسری از ثانیه رقم بخورد؛ تصمیمی که میتواند یک دروازهبان را به قهرمان یک ملت تبدیل کند.
